Τα Όρια του Άλλου
της Λήδας Καζαντζάκη

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmailrssrss

Υπάρχει ένα βιβλιαράκι με δοκίμια της αμερικανίδας συγγραφέως και κριτικού Σούζαν Σόνταγκ που φέρει τον τίτλο ΠΑΡΑΤΗΡΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ. Σ’ αυτό η Σόνταγκ εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους καταγράφουμε την ανθρώπινη βαρβαρότητα, στην ειδησεογραφία και στη διαφήμιση, στη λογοτεχνία και στη ζωγραφική. Μιλά για τη νεωτερική εμπειρία της παρατήρησης του αλλότριου πόνου από απόσταση και για το περιρρέον αίσθημα πως

δεν έχει κανείς το δικαίωμα να βιώνει τον πόνο των άλλων από απόσταση, η οποία τον απογυμνώνει από την ωμή δύναμή του.

Αναψηλαφεί ανάμεσα στους δυο αυτούς πόλους την ‘‘εικονογραφία’’ της οδύνης από την αρχαιότητα μέχρι και το 19ο αιώνα, τη συγκρίνει με τις σύγχρονες πολεμικές φωτογραφίες αλλά και με τις διαφημιστικές εκστρατείες μεγάλων εμπορικών ομίλων όπως του Μπένεττον που χρησιμοποιούν ματωμένα πουκάμισα νεκρών στρατιωτών ως αγοραία δολώματα. Εξαίρει τους «Ολέθρους του Πολέμου», τις χαλκογραφίες του Γκόγια, για το κτηνώδες προσωπείο της βίας που αναδύθηκε και στις δυο πλευρές μέσα στη σύγκρουση των στρατιωτών του Ναπολέοντα με τους εξεγερμένους Ισπανούς ενάντια στη γαλλική κυριαρχία. Γράφει χαρακτηριστικά:

Οι εικόνες του Γκόγια φέρνουν το θεατή πολύ κοντά στη φρίκη. Έχουν αφαιρεθεί όλα τα στολίδια του θεαματικού: Το τοπίο είναι ατμόσφαιρα, σκοτάδι, αδρά σχεδιασμένο. Ο Πόλεμος δεν είναι Θέαμα.

Θέτει έτσι τις σταθερές για το σημαίνον ζήτημα της προσέγγισης ενός πραγματικού γεγονότος με τα μέσα της τέχνης και για τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασής του από εκείνους που θέλουν να αποτυπώσουν την αλήθεια του, χωρίς να περιπέσουν στην παγίδα της ιδιοτέλειας της χρήσης του.

Είναι το ζήτημα που απασχόλησε επί σειρά μηνών την ομάδα καλλιτεχνών, αποφοίτων της ΑΣΚΤ της Αθήνας, που συμμετέχουν στην έκθεση για το Προσφυγικό, στη φιλόξενη αίθουσα Φωταγωγός των εκδόσεων Το Ροδακιό με συντονιστή, επιμελητή και συμμετέχοντα με έργο του, το δάσκαλό τους Γιάννη Ψυχοπαίδη.

2016.03.08.2. Ex-ils (1)

Ο τίτλος ex-ils δανεισμένος από το θεατρικό έργο για τους «Εξόριστους» του ιρλανδού συγγραφέα Τζέιμς Τζόυς, αποκαλύπτει τον ευρύ ορίζοντα των προθέσεων των συντελεστών της. Γεννά ερωτήματα για το αισθητικό αποτέλεσμα μιας καλλιτεχνικής πράξης που συνδέεται άμεσα με τον πόνο που προκαλεί στον πρόσφυγα η απώλεια όλων εκείνων των στοιχείων που συγκροτούν τη ζωή ενός ανθρώπου, του βομβαρδισμένου σπιτιού, των ανθρώπων που αφήνει πίσω του κι εκείνων που χάνει στη φυγή του. Για το πώς αυτό θα ξεφύγει από την εφήμερη επικαιρότητα που το δραματοποιεί και το ευτελίζει σε απλοϊκές απομιμήσεις που προβάλλουν εν τέλει, συνειδητά ή ασυνείδητα, το εγώ του καλλιτέχνη. Και για το πώς αυτό θα αυτονομηθεί από τον ίδιο το δημιουργό του, θα υπερβεί την αναποτελεσματικότητά του και θα συλλάβει όλες εκείνες τις έννοιες που συντελούν στην κοινωνική λειτουργία του. Θα μας προκαλέσει εν τέλει να ανακαλύψουμε το ΑΛΛΟΤΡΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ, τον ‘‘ξένο μέσα μας’’.


Η Λήδα Καζαντζάκη είναι ιστορικός τέχνης.

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmailrssrss

2 σκέψεις για το “ Τα Όρια του Άλλου
της Λήδας Καζαντζάκη

  1. Της ιδίας:
    «Συζητώντας με τα παιδιά βλέπαμε ότι έχουμε ηθικό πρόβλημα γιατί πολλές φορές χρησιμοποιείται το προσφυγικό για να προβληθεί το Εγώ του καλλιτέχνη. Πήγαμε στον Ελαιώνα, κάναμε μια δράση με τα παιδάκια εκεί, προσπαθήσαμε να μπούμε σε αυτό που συμβαίνει. Φαίνεται σαν μια έκθεση για το προσφυγικό να μυρίζει εκμετάλλευση από την άλλη όμως δεν είναι κακό να το αποτυπώνεις αφαιρετικά και να παρουσιάζεις όσα σκέφτεσαι για το προσφυγικό. Δεν χρησιμοποιήσαμε το ζήτημα για να κάνουμε μια μίμηση. Προσωπικά με ενόχλησε η πράξη του ο Ai Weiwei που ξάπλωσε στην παραλία που βρέθηκε το νεκρό παιδάκι, το βρήκα χυδαίο γιατί προσπάθησε να συγκινήσει με κάποια μέσα που συγκινούν τον θεατή αλλά η πραγματικότητα τον ξεπερνά. Το προσφυγικό μας συγκλονίζει. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να το αποτυπώσεις χωρίς να γίνεις γραφικός. Από την άλλη είναι κάτι που μας αφορά, κάτι που θέλουμε να μιλήσουμε γι’ αυτό αλλιώς θα φτάσουμε σε αυτό που είπε ο Αντόρνο «Μετά το Αουσβιτς, είναι βαρβαρότητα να γράφει κανείς ποίηση». Το θέλουμε όμως αυτό; Αν σιωπήσουμε θα βγει η άλλη πλευρά αυτή των ακροδεξιών ή μερικών ΜΜΕ που διαστρεβλώνουν τα πράγματα. Ο καλλιτέχνης πρέπει να μιλήσει αλλά να το κάνει με τα μέσα της τέχνης του και με σεβασμό».
    Πηγή: http://popaganda.gr/ex-ils-mia-ekthesi-tou-gianni-psichopedi-ke-apofiton-tis-askt-gia-to-prosfigiko/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *