Το νέο τείχος (1ο μέρος)
Ο δρόμος από τα αθώα αστεία μέχρι τον φασισμό
του Peter Sunde
επιλέγει η Κατερίνα Μαριάτου

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmailrssrss

20012016-1– Στις 4 Ιανουαρίου, η Δανία έκλεισε για τους πρόσφυγες την γέφυρα Όρεσουντ, που την συνδέει με τη Σουηδία. Λίγες μέρες μετά, ο Peter Sunde (συνιδρυτής παλιότερα του ThePirateBay και γνωστός ακτιβιστής του διαδικτύου) ανήρτησε το παρακάτω κείμενο στο ιστολόγιό του.

Στις αρχές του 2000 έφυγα από τη Νορβηγία για τη Σουηδία. Δεν μου άρεσε η δουλειά μου, το κορίτσι μου ζούσε εκεί, αλλά πάνω από όλα, δεν μου άρεσε η νορβηγική νοοτροπία. Όντας εν μέρει και ο ίδιος Νορβηγός, πάντα αντιμετωπιζόμουν ως τέτοιος από τους φίλους και τους συναδέλφους μου. Οι περισσότεροι από τους φίλους μου είναι υπέροχοι αλλά κάποιοι από αυτούς, ειδικά οι νεόπλουτοι (και είναι πολλοί αυτοί) είχαν αρχίσει να τη βρίσκουν με το να κάνουν αστειάκια σχετικά με τις εθνικότητες. Συνήθως ξεκινούσε με κάποιον να διασκεδάζει με τους Σουηδούς, αποκαλώντας τους νέους Πολωνούς. Πολλοί Πολωνοί έχουν έρθει στη Σκανδιναβία να δουλέψουν για υψηλότερους μισθούς από την χώρα τους, παραμένοντας ωστόσο ακόμα φτηνό εργατικό δυναμικό για τους Σκανδιναβούς εργοδότες. Και όταν η Νορβηγία ξεκίνησε να γίνεται στα αλήθεια πλούσια, πολλοί νέοι Σουηδοί άρχισαν να καταφθάνουν. Αρχικά για εποχικές δουλειές και αργότερα για εργασία σε εστιατόρια και παμπς.

Αυτή ήταν μια μεγάλη αλλαγή για τη Νορβηγία, η οποία στο παρελθόν ήταν από τα φτωχότερα έθνη. Σαν παιδί, όταν ζούσα στην Σουηδία (ναι, έχω μετακομίσει ουκ ολίγες φορές!), κάθε φορά που πηγαίναμε στη Νορβηγία, παίρναμε μαζί μας προϊόντα που εκεί δεν υπήρχαν (με τη Σουηδία να είναι πολύ περισσότερο εκσυγχρονισμένη) και κατά την επιστροφή μας, αγοράζαμε φθηνά προϊόντα για να τα φέρουμε μαζί μας σπίτι. Η νορβηγική κορώνα είχε σχεδόν τη μισή αξία από τη σουηδική και έτσι εξοικονομούσαμε πολλά χρήματα. Δεν θυμάμαι όμως πολλούς Σουηδούς να κάνουν αστεία με τους Νορβηγούς, επειδή ήταν φτωχοί. (Πράγμα που δεν μπορώ να πω για τους Φινλανδούς, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία).

Πάντα υπήρχε μια ενδοοικογενειακή αντιπαλότητα ανάμεσα στις σκανδιναβικές χώρες. Αυτό που συμβαίνει κλασικά είναι πως οι άνθρωποι ανησυχούν περισσότερο στις μικρές χώρες, απ’ ό,τι στις μεγάλες. Η Νορβηγία έτεινε να έχει τη νοοτροπία του μικρότερου αδερφού που κοίταζε από τα κάτω την μεγάλη αδερφή Σουηδία και ολότελα ξαφνικά έγινε πιο επιτυχημένη και ήθελε να της το τρίψει στα μούτρα. Δεν είναι και πολύ κολακευτικό πράγμα να κάνεις παρόλα αυτά. Θυμάμαι κάποια στιγμή τη μητέρα μου που επέστρεφε αεροπορικώς στη Νορβηγία μετά από κάποια χρόνια παραμονής στην Ισπανία. Τότε η Νορβηγία είχε εισαγάγει ένα νέο χαρτονόμισμα 200 κορωνών, πέραν εκείνα των 100 και 500 που κυκλοφορούσαν μέχρι τότε. Ρώτησε έναν ταξιτζή γιατί το έκαναν αυτό και εκείνος της απάντησε μισο-αστεία μισο-σοβαρά, πως έγινε επειδή άρχιζε να γίνεται ενοχλητικό να κυκλοφορούν με 100άρικα οι Νορβηγοί από τη στιγμή που έχουν πλουτίσει τόσο. Τέτοια αστεία άκουγες παντού.

Η Νορβηγία είχε θεόρατο πρόβλημα απασχόλησης. Ναι, καθόλου ανεργία, υπήρχαν πολύ λίγοι άνθρωποι για όλες τις δουλειές που χρειάζονταν. Έτσι, κάποια στιγμή στο Όσλο (πρωτεύουσα της Νορβηγίας) μπορούσα να πάω σε κάθε παμπ ή εστιατόριο και να μιλήσω σουηδικά με την πλειονότητα των εργαζομένων εκεί. Σχεδόν κάθε μέρος είχε προσωπικό από την Σουηδία, νέο και δραστήριο, με θέληση να χτίσει το οικονομικό του μέλλον. Η Νορβηγία είναι εύκολος προορισμός να ταξιδέψεις, έχεις το δικαίωμα να εργαστείς και να μείνεις χάρη στη Σκανδιναβική Σύμβαση. Και όλες αυτές ήταν υψηλά αμειβόμενες δουλειές, σε κάποια πόστα δε, περισσότερο και από διπλάσιες σε σχέση με τους μισθούς στη Σουηδία.

Οι υψηλοί μισθοί συνεπάγονταν όμως και υψηλό κόστος ζωής, ένα από τα υψηλότερα παγκοσμίως. Έτσι, οι νεαροί Σουηδοί, άρχισαν να ζουν σε συλλογικές κατοικίες. Αφ’ ης στιγμής η Σουηδία είναι κοντά (σε δύο ώρες οδικώς από το Όσλο περνάς τα σύνορα) πολλοί Σουηδοί πήγαιναν στο σπίτι τους για Σαββατοκύριακο. Εκεί, αγόραζαν φθηνά φαγητό. Ακόμη και σήμερα, το φαγητό που μπορείς να βρεις στη Νορβηγία είναι σκατά σε σχέση με τις επιλογές που βρίσκεις στη Σουηδία. Το 2001 ένας Νορβηγός φίλος μου με πήρε σε κάποιο καινούργιο σούπερ μάρκετ και με ρώτησε αν έχω ξαναδεί ποτέ τόσο μεγάλη ποικιλία φρέσκων φρούτων και λαχανικών. Ήταν συνεπαρμένος στο φουλ. Σήκωσε με το χέρι του ένα φρούτο και ρώτησε αν έχω ξαναδεί ποτέ κάτι τέτοιο, περήφανος σαν γαλοπούλα. Και του απάντησα, πως έχω δει αβοκάντο πολλές φορές στη ζωή μου. Μην απορείτε που οι Σουηδοί που έμεναν προσωρινά στη Νορβηγία ζούσαν αναμεταξύ τους. Σχημάτισαν μικρά ‘‘σουηδικά γκέτο’’, από ανθρώπους με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, που κέρδιζαν χρήματα δουλεύοντας σκληρά, εξοικονομώντας για το μέλλον και τις οικογένειές τους. Και οι Νορβηγοί άρχισαν να τους χλευάζουν και να τους συγκρίνουν με άλλους μετανάστες της εργατικής τάξης.

20012016-2Καθώς είμαι Νορβηγός που έχει δεσμούς με τις περισσότερες Σκανδιναβικές χώρες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, κάποια στιγμή άρχισε να με παίρνει κι εμένα η μπάλα. Μοιραζόμουν το διαμέρισμά μου με έναν προσωπικό μου φίλο από τη Σουηδία. Πηγαίναμε κι εμείς συχνά εκεί για ψώνια, καθώς ήταν στη μισή τιμή και η ποικιλία αρκετά μεγαλύτερη. Το ψυγείο μας ήταν γεμάτο καλό φαγητό σε αντίθεση με το φρικτό νορβηγικό. Μαγειρεύαμε σπίτι αντί να βγαίνουμε έξω να τρώμε τις απαίσιες και πανάκριβες νορβηγικές πίτσες. Ο Ντάνιελ, ο συγκάτοικός μου, ήταν (και ακόμα ελπίζω να είναι) ένας καταπληκτικός μάγειρας. Είχαμε κόσμο που ερχόταν και λάτρευε τη μαγειρική του. Κάποιοι Νορβηγοί φίλοι που περνούσαν από το σπίτι, μας κορόιδευαν πως ήμαστε σαν σουηδικό γκέτο, αλλά ‘‘από τα καλά του είδους’’, ίσως λόγω του γεγονότος πως ήμουν Νορβηγός, ή –περισσότερο- επειδή στην πραγματικότητα μάς γνώριζαν και μπορούσαν να ξεπεράσουν το κώλυμα πως δεν ήμαστε 100% Νορβηγοί (όποιο κι αν ήταν αυτό).

Όταν έβγαινα σε κλαμπ μαζί με Νορβηγούς, πολλοί από αυτούς πετούσαν σχόλια για το σουηδικό προσωπικό. Κάθε φορά που το έκαναν ένιωθα λίγο ενοχλημένος αλλά δεν έλεγα τίποτα. Ένιωθα δεμένος με τους Σουηδούς, αφού μεγάλο μέρος της ζωής μου το έζησα σε αυτή τη χώρα. Η σουηδική κοινωνία ήταν πολύ πιο ανοιχτή και τόσο πιο ταιριαστή σε μένα από την στενόμυαλη νορβηγική πατριωτική, χριστιανική κοινωνία. Ξεκίνησα να κυκλοφορώ όλο και περισσότερο με Σουηδούς. Αυτοί, ποτέ δεν έκαναν αστεία για τους Νορβηγούς, εκτός από όταν εξοργίζονταν από τη στάση τους απέναντί τους. Ολότελα δικαιολογημένη αντίδραση εντούτοις.

Στα λίγα χρόνια που ζούσα στο Όσλο, ένιωθα λιγότερο Νορβηγός κάθε λεπτό που περνούσε. Δεν μου άρεσε αυτό στο οποίο εξελισσόταν η Νορβηγία. Συνειδητοποίησα πως δεν άλλαξα εγώ, αλλά η χώρα. Το ρατσιστικό πολιτικό κόμμα (FrP) ακόμα αντιμετωπιζόταν ως γραφικό ή ως κάποιο είδος αστείου, αλλά αυτό άλλαζε ραγδαία. Κάθε μέρα ένιωθα πως η Νορβηγία γινόταν όλο και περισσότερο ένα εθνικιστικό κράτος γεμάτο πλούσιους που κοιτούσαν περιφρονητικά την εργατική τάξη. Με τους πλούσιους να είναι ως επί το πλείστον Νορβηγοί και την εργατική τάξη ως επί το πλείστον όχι. Γινόταν ρατσιστικό˙ αυτό, μόλις λίγα χρόνια πριν ο Μπρέιβικ, ένα μέλος του FrP κατά τις αρχές του 2000, διαπράξει τις τρομοκρατικές του επιθέσεις.

Όταν μετακόμισα και πάλι στην Σουηδία, αποφάσισα πως ήθελα να μεταφερθώ στο Μάλμε. Το Μάλμε ήταν το εντελώς αντίστροφο από το Όσλο κατά πολλές έννοιες. Ήταν ανοιχτό και άνθρωποι από σχεδόν κάθε μεριά του πλανήτη είχαν παρουσία στην πόλη. Υπήρχε πολύς βόμβος και δημιουργικότητα, ο κόσμος περνούσε καλά, κανείς δε νοιαζόταν από πού είσαι. Νομίζω το πρώτο πράγμα που θα σε ρώταγε κάποιος στο Όσλο, όπου οι άνθρωποι ντύνονταν για εντυπωσιασμό, ξόδευαν τα με τόσο κόπο βγαλμένα λεφτά τους σε ακριβά αυτοκίνητα. Νεόπλουτοι με όλη την έννοια. Την πρώτη μου μέρα στο Μάλμε, χαμογελούσα βλέποντας ανθρώπους να φοράνε φόρμες και καθόλου μέικαπ. Έδινε την αίσθηση τόσο πιο ζωντανού, τόσο πιο φυσικού, πιο κοσμοπολίτικου.

Και το Μάλμε, είχε την γέφυρα Όρεσουντ για την Κοπεγχάγη! Το Μάλμε ήταν ο τέλειος συνδυασμός: μια μικρούλα πολυεθνική πόλη, κοντά σε μια μεγάλη πολυεθνική πόλη, με ένα σωρό πράγματα να τρέχουν, με ένα από τα καλύτερα αεροδρόμια της Ευρώπης. Όλα συνδεδεμένα μέσω της γέφυρας. Τα αστεία ανάμεσα σε Σουηδούς και Δανούς, παρότι έμοιαζαν με εκείνα ανάμεσα σε Νορβηγούς και Σουηδούς, γίνονταν με πολύ πιο φιλική διάθεση. Οι άνθρωποι στην Σκάνια (το νοτιότερο κομμάτι της Σουηδίας, από όπου η Σκανδιναβία πήρε το όνομά της και έχει πρωτεύουσα το Μάλμε) κανονικά έχει πολλούς δεσμούς με τη Δανία. Οι κάτοικοί του είναι μεταξύ τους πολύ πιο δεμένοι και περισσότερο κοσμοπολίτες από όλους τους Σκανδιναβούς. Η Σκάνια υπήρξε κάποτε κομμάτι της Δανίας ενώ η τοπική διάλεκτος θυμίζει τη δανέζικη προφορά (όχι πάντα ευχάριστα – τα δανέζικα είναι μια παράξενη γλώσσα), αλλά τα πάντα μεταξύ τους είναι γεμάτα αγάπη.

Μέρος 2ο


Το κείμενο επέλεξε, μετάφρασε και προτείνει η Κατερίνα Μαριάτου.

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmailrssrss

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *